Column over de naam van de Bedrijfsman

Gepubliceerd op February 18, 2016

COLUMN
Over de namen van de teamrollen

1. De Bedrijfsman
De Bedrijfsman was de eerst teamrol die Meredith Belbin en zijn collega’s ‘ontdekten’ in hun onderzoek in Henley naar de geheimen van succesvolle teams. Toen alle oorspronkelijke aannames (bijvoorbeeld dat teamsucces vooral een kwestie was van het bijeenbrengen van mensen met de hoogste intelligentiescores) tot niets hadden geleid (nou ja, tot een hoop chaos, debat en onmin), werd de aandacht verlegd naar de vraag of er misschien in de succesvolle teams een bepaald persoonlijkheidstype voorkwam, dat in verliezende teams ontbrak. De scores van de 16PF-tests (een Big Five vragenlijst) die van de teamleden beschikbaar waren, werden gecorreleerd met de resultaten van de teams – en dat leidde al snel tot de identificatie van een cluster van gedragskenmerken die overduidelijk ‘het verschil’ maakte. Als naam voor dit type werd gekozen voor de Company Worker (CW). Zonder minstens één persoon met deze kenmerken werd het niks met het teamwork, zo veel was wel duidelijk.
Zes persoonlijkheidsfactoren speelden een rol in dit profiel: de CW was gedisciplineerd en consciëntieus, zich bewust van de regels waaraan hij of zij zich had te houden. Hij/zij was realistisch, praktisch ingesteld en goed van vertrouwen. En hij/zij was behoudend, in de zin van dat hij/zij tradities respecteert en graag op zeker gaat.
In het voorjaar van 1980 verscheen in The Observer een lovend en enthousiast artikel van Sir Anthony Jay over het baanbrekend onderzoek van Belbin. Een Nederlandse vertaling daarvan verscheen kort daarop, in september 1980, in het toenmalige mannenblad Zero. Het was dit artikel dat ik in diezelfde maand op mijn bureau aantrof, daar neergelegd door Frank Marsman, een vriend van mijn vader en directeur van een boekwinkelketen. Hij vond dat wel iets voor mij. En dat had hij goed gezien. Het zou de aanleiding zijn voor een levenslange verbondenheid en samenwerking met Belbin en zijn werk.
De vertaler bij Zero vertaalde CW met “Bedrijfsman”, een naam die sindsdien niet meer is gewijzigd. In het artikel was het de minst letterlijk vertaalde naam, maar misschien wel de best gelukte. Mensen met Bedrijfsman-talent vinden het bijna zonder uitzondering een passende benaming, die klopt met het beeld van een stoere en stille doener, een regelaar. Het is een term die je vanzelf associeert met een prettig soort bedrijvigheid, het tevreden zoemen van een motor of het ritmische en rustige tikken van een klok. Als er al op de naam gemopperd wordt, is het over de mannelijke uitgang (bestaan er ook Bedrijfsvrouwen?, moet je niet Bedrijfsmens zeggen?) – en wie dat zegt, heeft natuurlijk wel een punt.
In Engeland werd de naam trouwens nog wel gewijzigd, toen Belbin c.s. merkten dat de term Company Worker te veel naar lower class en blauwe boorden rook, terwijl er juist veel topmanagers waren die deze kenmerken bezaten. De naam drukte ook niet voldoende een bepaalde vaardigheid of rol uit, vandaar dat hij werd gewijzigd in Implementer. Vanaf 1989, bij de invoering van Interplace, werd Implementer de enige en officiële naam en werd het woord Company Worker uit alle eerdere publicaties weggegumd.
Wereldwijd wordt meestal het Engelse woord Implementer gebruikt of een vertaling daarvan die daar sterk mee verwant is, zoals Implementador in Spanje, Umsetzer in Duitsland, l’Organisateur in Frankrijk en het stoer klinkende Iverksetter in Noorwegen.
Als je daar zegt “Jeg hadde iverksatt (ik heb uitgevoerd)”, voel je je trots Bedrijfsman te zijn….

Reageer